Etiopatogeneza Zator tętnicy płucnej jest ostrym, zagrażającym życiu, powikłaniem za krzepicy żylnej. Materiałem zatorowym jest zakrzep pochodzący z żył głębokich kończyn dolnych, najczęściej segmentu biodrowo-udowego (80%), miednicy małej (10%) oraz prawej komory i prawego przedsionka serca (10%). Możliwość powikłań zatorowych istnieje również w przebiegu śluzaka prawego przedsionka oraz bakteryjnego zapalenia wsierdzia prawej komory, zwłaszcza u narkomanów. Czynnikami sprzyjającymi powstawaniu zakrzepu są:
a) zwolnienie prądu krwi (niewydolność krążenia, unieruchomienie, miejscowy ucisk), b) uszkodzenie śródbłonka żylnego (cewnikowanie, zabiegi operacyjne), c) nadkrzepliwość krwi (nowotwory, zakażenia, choroby o podłożu immunologicznym). Umiejscowienie się zatoru w tętnicy płucnej powoduje:
a) mechaniczne zamknięcie tętnicy płucnej (jej rozciąganie jest przyczyną bólu), b) odruchowy skurcz obwodowych naczyń płucnych poza niedrożnym obszarem oraz skurcz naczyń wieńcowych serca, c) lokalne krzepnięcie wewnątrznaczyniowe w płucnych naczyniach włosowatych, d) uogólniony skurcz małych oskrzeli w wyniku uwolnienia z krwinek płytkowych amin biogennych, takich jak histamina i serotonina. Konsekwencją tego jest: a) wzrost oporu naczyniowego i ciśnienia w krążeniu płucnym, b) nagłe obciążenie prawej komory, zmniejszenie pojemności minutowej serca i spadek ciśnienia w krążeniu dużym, c) niedokrwienie mięśnia serca i ektopowe zaburzenia rytmu, d) upośledzenie wymiany gazowej (hypoksemia). W zależności od wielkości zatoru, kalibru zajętego naczynia, dynamiki narastania nadciśnienia płucnego, proporcjonalnego do stopnia wyłączenia łożyska naczyniowego, stanu czynnościowego układu krążenia i oddychania, wyróżnia się trzy postacie kliniczne zatoru tętnicy płucnej. l. Masywny zator rozwidlenia pnia tętnicy płucnej, tzw. "zator jeździec", poprzez krytyczny nagły wzrost ciśnienia płucnego, jest przyczyną nagłego zatrzymania krążenia i oddychania lub ostrej prawokomorowej niewydolności serca, tj. ostrego serca płucnego, powikłanego zespołem małego rzutu i częstó nieodwracalnym wstrząsem. Przy współistnieniu choroby niedokrwiennej, spadek rzutu minutowego i ciśnienia tętniczego w wyniku przeciążenia i niewydolności prawokomorowej serca powoduje zmniejszenie przypływu wieńcowego, co pogłębia dysfunkcję lewej komory serca i może prowadzić do jej niewydolności z obrzękiem płuc włącznie.