Patogeneza Zespół pozakrzepowy jest późnym następstwem zakrzepowego zapalenia żył głębokich. W wyniku częściowej lub całkowitej rekanalizacji (własna aktywność fibrynolityczna, lityczne działanie protez granulocytów) dochodzi do samoistnego udrożnienia naczynia żylnego, jednak konsekwencją tego procesu jest zniszczenie zastawek żył głębokich oraz przeszywających. W czasie skurczu pompy mięśniowej krew przemieszcza się w kierunku dosercowym i obwodowym w obrębie zrekanalizowanej żyły głębokiej (sztywna rura pozbawiona zastawek) oraz przez bezzastawkowe żyły przeszywające do żył powierzchownych. Nadciśnienie w powierzchownym układzie żylnym sprzyja przesiękowi białek osocza (rozrost tkanki łącznej włóknistej) i erytrocytów (pigmentacja hemosyderynowa), co prowadzi do zaburzeń troficznych skóry i tkanki podskórnej goleni. Obraz kliniczny
Główne objawy zespołu pozakrzepowego:
a) podpowięziowy obrzęk okolicy kostki (zakrzepica podkolanowa), podudzi (zakrzepica udowa) lub całej kończyny (zakrzepica biodrowa), nasilający się w ciągu dnia w pozycji stojącej lub siedzącej oraz w porze letniej, a ustępujący lub znacznie zmniejszający się po odpoczynku nocnym, b) zmiany troficzne skóry i tkanki podskórnej (suchy i łuszczący się naskórek, stwardnienie tkanki podskórnej, brunatne przebarwienia skóry właściwej), prowadzące do nawracających owrzodzeń żylnych z typową lokalizacją po stronie przyśrodkowej 1 /3 dolnej części goleni (większa liczba żył przeszywających po tej stronie), c) żylaki wtórne układu odpiszczelowego lub odstrzałkowego, rozszerzonasieć żył podskórnych (corona phlebectatica) i śródskórnych (figury pędzla). Rozróżnia się 3 postacie kliniczne zespołu pozakrzepowego: 1) typ łydkowy po rekanalizacji zakrzepicy w obrębie mięśniowych zatok żylnych lub żył głębokich łydki (podmiotowo: mierny ból i uczucie zmęczenia łydki, przedmiotowo: niewielki obrzęk w okolicy kostki, zmiany troflczne skóry, owrzodzenia goleni, flebografia: niewydolność zastawkowa żył przeszywających i głębokich goleni), 2) typ biodrowo-udowy po niepełnej rekanalizacji zakrzepicy w segmencie biodrowo-udowym (podmiotowo: rozpierający, silny ból łydki, narastający podczas wysiłku - chromanie żylne, przedmiotowo: znaczny obrzęk łydki i uda, nieobecność zmian troflcznych skóry, flebografla: niedrożność żyły biodrowo-udowej, wydolność zastawek żył głębokich i przeszywających goleni), 3) typ mieszany po rozległej zakrzepicy biodrowo-udowo-łydkowej, łącżący cechy obu powyższych typów, najcięższy i praktycznie nieuleczalny z powodu niewydolności zastawkowej żył głębokich i przeszywających całej kończyny.

Rozpoznanie odpowiedniej postaci klinicznej determinuje sposób leczenia operacyjnego. Rozpoznanie W badaniu przedmiotowym należy dokonać próby umiejscowienia niewydolnych perforatorów (palpacyjne poszukiwanie zagłębień w powięzi, odpowiadających miejscom przejścia szerokich żył łączących; próba Trendelenburga, Pratta, Perthesa - przy obecności żylakowatych rozszerzeń żył powierzchownych na wysokości ich połączeń z żyłami łączącymi). Podstawą rozpoznania jest flebografia, która pozwala na ujawnienie skutków rekanalizacji - ocenę drożności żył głębokich, wydolności zastawek żylnych i ujawnienie niewydolności żył łączących. Dla potwierdzenia rozpoznania pomocne jest badanie przepływomierzem ultradźwiękowym metodą Dopplera (ocena drożności żył głębokich i wydolności zastawek żylnych) oraz pomiar ciśnienia metodą bezpośrednią w układzie powierzchownym (badanie wykonuje się w spoczynku i po wysiłku fizycznym kończyny, z określeniem czasu powrotu ciśnienia do wartości sprzed wysiłku). Rozpoznanie różnicowe
Zadaniem badającego jest zawsze rozstrzygnąć, czy obrzęk kończyny jest wyrazem zespołu pozakrzepowego, czy nałożonego na to powikłanie nowego rzutu zapalenia żył głębokich. Obecność głębokiej bolesności uciskowej kończyny przemawia za zapaleniem ściany naczynia żylnego w przebiegu świeżej zakrzepicy. Owrzodzenie tętnicze różni się od żylnego bardziej obwodowym umiejscowieniem, znaczną żywą bolesnością, oziębieniem skóry i brakiem tętna w zakresie stopy. Uwaga: suche owrzodzenie żylne ze względu na mieszaną etiologię wymaga zawsze oceny ukrwienia tętniczego kończyny. Leczenie zachowawcze ř Leczenie zachowawcze zespołu pozakrzepowego jest objawowe i ma na celu zapobiec późnemu następstwu zastoju żylnego, jakim jest owrzodzenie żylne. Podstawowe znaczenie ma przeciwdziałanie obrzękowi kończyny poprzez ' ułatwienie odpływu krwi żylnej, czemu sprzyja unoszenie kończyny oraz stosowanie ucisku równoważącego ciśnienie w żylnym układzie powierzchow nym. Choremu z zespołem pozakrzepowym należy polecić:
a) spanie z uniesionymi kończynami dolnymi,
b) zakładanie opaski lub pończochy elastycznej o stopniowanym ucisku rano po przebudzeniu, przed opuszczeniem nóg z łóżka, c) unoszenie chore kończyny powyżej poziomu klatki piersiowej przez 20 minut co najmniej 4 razy dziennie. Leki wspomagające: a) uszczelniające naczynia, b) moczopędne, zwłasżcza w okresie nasilenia obrzęków w porze letniej oraz u kobiet w okresie przedmiesiączkowym, c) niesterydowe przeciwzapalne w okresie zaostrzenia stanu zapalnego tkanki łącznej podskórnej.